Een productiehuis van en voor muziekmakers

MetX (voorheen de Krijtkring) werd opgericht door Luc Mishalle in 1982. Van in het begin staan de artistieke uitwisseling tussen Vlaamse artiesten en hun evenknieën uit etnisch-culturele minderheden centraal. Al vanaf 1984 staan enkele muziekensembles zoals Belçikal en Rai Express internationaal op het voorplan.

Vanaf 1990 ligt de klemtoon ook op een onorthodoxe vorm van pop-gerichte muziekeducatie: De Krijtkring coördineert binnen de structuur van Antwerpen ‘93 het veelbesproken project ‘Reisduiven en Kleurpotloden’. Uit een groot aanbod workshops Marokkaanse muziek ontstaat het 18-koppige jongerenorkest Marakbar. In haar rangen vinden we ook dj Grazhoppa en rapper TLP. In een mum van tijd groeit Marakbar uit tot een ware festivalsensatie. Vanaf 1995 worden met projectsubsidies (voornamelijk SIF – Antwerpen) o.m. de Marockinettes opgericht: een ongeziene Marokkaanse meisjesgroep.

Met Al-Harmoniah (een groot saxofoonorkest met Marokkaanse percussionisten, in coproductie met de Beursschouwburg en Blindman!) wordt het actieterrein uitgebreid naar Brussel. Al-Harmoniah wordt cultureel ambassadeur van Vlaanderen in 1998 en toert uitgebreid in Marokko. In 1999 ontvangt de Krijtkring voor het eerst structurele subsidie van de Vlaamse Gemeenschap als muziekeducatieve vereniging.

De vieringen rond Brussel Culturele Hoofdstad van Europa 2000 zijn van wezenlijk belang voor een nieuwe schaalvergroting. Een team van muziekmakers ontwikkelt de officiële openingsceremonie op de Brusselse Grote Markt en het project Drum & Brass affaire, waarin 7 internationale formaties uit de alternatieve hafabrawereld meespelen. Aansluitend is Luc Mishalle artistiek coördinator van de noordoostelijke pool van de Zinneke Parade, met de zinnode Fanfarrah waaruit later de Fanfakids ontstaan.

De periode 2003-2006 staat voor een substantiële verhoging van middelen van de Vlaamse Gemeenschap. Vzw de Krijtkring verhuist naar de Bottelarij in Molenbeek en begint intensief samen te werken met de gnawa musici van Ouled Bambara en de Rwandese groep Inyange. Tegelijkertijd worden grote spektakels gerealiseerd voor o.a. OdeGand en de Hop Frog fanfare met Bert Bernaerts en ‘Gekelderd’ ism het Paleis in Antwerpen.

In diezelfde periode ontstaan groepen met een zeer professionele uitstraling: Marockin’ Brass, Saxafabra (i.s.m. jazzlab) en Aywa! (coproductie Zuiderpershuis). De organisatie werkt en toert uitgebreid in Marokko, ook de Fanfakids trekken naar Ghana en Marokko. In Molenbeek start Moeufs Marinées, muziektheater in coproductie met KVS.

In 2007 wordt de Krijtkring omgevormd tot MetX. De organisatie groeit snel: meer workshops, meer concerten en een driejarig curatorschap voor Luc Mishalle bij Stadsvisioenen in Mechelen. Het seizoen 2010-11 is een topjaar: meer dan 120 concerten met groepen die het resultaat zijn van een intensief educatief proces. Rond die tijd worden ook zangprojecten Shanti! Shanti! en VoiXlà! (later Stemagnifique) en muziekgroepen Remork en VelotroniX opgestart. Nog recenter speelt Marockin’ Brass met haar project ‘featuring Byron Wallen’ een Jazzlab tournee.

MetX treedt ook internationaal op het voorplan: tussen 2007 en 2013 speelt het European Saxophone Ensemble doorheen het hele continent. Marockin’ Brass en later ook Brassafrik zetten projecten op in Burkina Faso en Ghana. VelotroniX gaat twee keer naar Kinshasa. Steeds meer organisaties in binnen- en buitenland komen aankloppen bij MetX voor optredens en expertise.

Het cureren van grote stads- en andere evenementen gaat onverminderd door. Luc Mishalle cureert 3 opeenvolgende jaren het Samhain festival in Neerpelt, Vital Schraenen ontwerpt een stoet in Keerbergen. Naast mega-orkesten in de Zinneke Parade, vult MetX ook de First Night van het Klarafestival in met een compositie van Fabrizio Cassol en 50 muzikanten uit verschillende gemeenschappen. Voor ‘1000 jaar Sint-Guido' brengen we 200 musici bijeen in hartje Anderlecht voor een theatrale versie van ‘in C’ (Terry Riley). Een jaar later creëren we op de Gentse Feesten de Oxfamfare: een muzikale boottocht, parades en een grootschalige afsluiter op het podium van Sint-Jacobs.

Trompettist Laurent Blondiau en bepaalde projecten uit het Mâäk collectief sluiten aan bij de werking van MetX. Van 2016 tot 2023 maken het Mâäk Quintet, de big band MikMâäk en Mâäk Kojo, het project rond Beninse percussie en dans, deel uit van onze reguliere producties. Daarnaast lanceert Blondiau in 2019 ook het participatief ensemble Bakanaï en verzorgt hij nadien de muzikale leiding voor Sheikhs Shikhats & B’net Chaabi, het chaabi-jazz ensemble van Laïla Amezian dat in 2023 een gelijknamig debuutalbum uitbrengt op het label Zephyrus.

Ondertussen is MetX al enkele jaren verhuisd uit Molenbeek en gevestigd in de Marollenwijk vlakbij het Zuidstation. In het kader van de Duurzame Wijkcontracten Jonction & Marollen beginnen ze dan ook aan een lange reeks samenwerkingen met lokale partners. Projecten als MegafoniX en de seizoensevenementen Fête de la Musique in de zomer en Día de Muertos in de winter groeien jaar na jaar en trekken ook steeds meer publiek en partners buiten de wijk en zelfs Brussel aan.

Het pensioen van oprichter en artistiek directeur Luc Mishalle medio 2018 zet een transitie in gang van person-driven organisatie naar idea-driven. Samen met de nieuwe algemeen directeur Leen De Spiegelaere, tekenen Vital Schraenen, Sara Moonen (en Laurent Blondiau tot 2023) voortaan de artistieke lijnen uit, in nauw overleg met de diverse groep muziekmakers die de projecten leiden.

Het vertrek van Luc betekent allesbehalve dat Marokkaanse (gnawa) vibes bij MetX verdwijnen: Marockin’ Brass brengt een 4de album Beats & Pieces uit, de gnawa-fanfare Remork & Karkaba treedt op tot in Taïwan (2019) en Baskenland (Haizetara Street Music Contest 2022) en in 2024 zetten we samen met een resem partners de Brusselse gnawa-artiesten in de kijker via een hele reeks documentatie-trajecten en grote gnawa-parades.

De creatie van BRUiTAL tijdens de Zinneke Parade van 2018 geeft een nieuwe wending aan de dynamiek rond (neo-)parades en artistieke interventies in de publieke ruimte waarin MetX zich steeds meer wentelt. Jo Zanders en Vital Schraenen maken in de daaropvolgende jaren dankbaar gebruik van BRUiTAL’s DIY-punk percussie universum om artiesten en organisaties uit verschillende Europese (hoofd)steden te verbinden. Dit zou uiteindelijk leiden tot de internationale Zinnode BRZ’NKO ŠTROÏ in 2024, met deelnemers van Oi Musica uit Edinburgh, Velvet Carnival en Masopust Parade uit Praag en Roztoky, ICAF uit Rotterdam en EELT uit Utrecht en La Fabrique des Impossibles uit Parijs.

Dans en beweging spelen een steeds belangrijkere rol bij verschillende projecten. In 2019 sluit Urban Center Brussel, een opleidingshub rond breaking & urban culture, aan bij MetX als onderdeel van de jongerenpercussiegroep Fanfakids. Ook andere groepen zoals Bakanaï, Bazzaria, BRUiTAL meets Karrakallas en het improvisatie collectief OOAA! van Ilaria Orlandini schenken steeds meer aandacht aan het bewegings-aspect.

Terwijl onze samenleving zich door een wereldwijde pandemie worstelde, bleven een aantal van onze artiesten en groepen toch actief via alternatieve concertformules en digitale platformen. Zo werd een volledig digitaal MetXology compilatie album opgenomen en werkten we video-tutorials uit waarmee participatieve groepen verder konden repeteren.

Als alternatief voor de streaming concerten vanuit zalen zonder publiek, stelden we een aantal MetX Moving Combo’s samen: tijdelijke vierkoppige ensembles waarmee onze professionele muzikanten tijdens de zomer in de publieke ruimte konden blijven optreden. Na Corona bouwt de Mexicaanse muziekmaker Isra Alonso een van die ensembles uit tot een permanente MetX groep onder de naam Banda Quetzal.

De post-corona knaldrang leidde naast een explosie aan uitgestelde concerten ook tot een resem nieuwe projecten. Zo bracht Laïla Amezian met de Sheikhs Shikhats & B’net Chaabi een kleurrijke bende jazzmuzikanten samen met een volledig vrouwelijke percussie- en zanggroep. Ze stelden hun gelijknamige debuutalbum in het voorjaar van 2023 uit via een tournee in Brussel, Vlaanderen en Rotterdam.

Naast dit gedurfd achttien koppig ensemble, leidt Laïla tot eind 2024 ook het participatief vrouwenkoor Fatmas de Belgica. Beide muziekgroepen maakten deel uit van projecten-cluster Chaabi Habibi, die Laïla via haar vzw HalfmOon doorheen de jaren heeft opgezet met de steun van o.a. etnomusicologe Hélène Sechehaye, MetX, VGC, Darna, Klarafestival en AB. Samen met een indrukwekkende constellatie aan partners en gast-artiesten, zet ze allerlei muzikale trajecten en evenementen op rond de evolutie van het chaabi-erfgoed in België en de rol die deze traditie speelt bij de artistieke ontplooiing van vrouwen met Marokkaanse origines.

Anno 2025 heeft het vertrek van Leen De Spiegelaere naar Zinneke ook geleid tot een hertekend coördinatieteam: na een overgangsperiode met Bernd Vanderheyden als directeur, staan Els Rochette en Vital Schraenen samen in voor de algemene leiding, ondersteund door een art team+ met o.a. muziekmakers Laïla Amezian en Isra Alonso. Een nieuwe lichting muziekmakers dient zich ook aan met o.a. choreografe Ilaria Orlandini, trompettist Robbe Latré en enkele aanstormende jongeren uit Strak-X, de tienerwerking van Fanfakids. Na meer dan 40 jaar samenwerken, zijn onze medewerkers, groepen en artiesten meer dan ooit klaar om de link te leggen tussen de meest verschillende tradities en een gezamenlijke toekomst.